પ્રકૃતિપ્રેમ હોય તો સાપેય મિત્ર બની જાય છે

કચ્છમાં 50 ટકા સાપ ઝેરીઃ સાપ વિશેની ગેરમાન્યતાનું ખંડન કરતા ભુજના નિષ્ણાતો

By ENN, ભુજ, સામાન્ય રીતે સાપ દેખાય એટલે માણસો પહેલેથી ડરીને તેને શત્રુ માની પ્રતિકાર કરવાનું શરૂ કરી દે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં તે કોઈનો શત્રુ નથી માત્ર આપણે પ્રકૃતિપ્રેમ જગાવવાની જરૃર છે, તો એ આપણા મિત્ર બની જાય તેમ છે, તો એ આપણા મિત્ર બની જાય તેમ છે. એવી લાગણી અહીંના બે સર્પ નિષ્ણાંતો દર્શાવી હતી.

શિયાળો દસ્તક દઈ રહ્યો છે પણ હજુ ગરમીના લીધે અચાનક સાપ નીકળતા જિલ્લામાં ઘણાં બનાવો હજુ બની રહ્યા છે. ત્યારે હમીરસરની આવના કિનારે વસેલી નવી ઉમેદનગરમાં તાજેતરમાં બનેલા નાગદેવતા નીકળવાના બનાવો સમયે મળી ગયેલા આ નિષ્ણાંતોએ લોકોમાં પ્રવતર્તી અનેક ગેરમાન્યતાઓનું ખંડન કર્યું હતું. ઉમેદનગરના રહેવાસીઓનું કહેવું છે, અમારા વિસ્તારમાં સાપ નીકળે છે તો અમને ભય નથી લાગતો અને ભુજમાં ક્યાંય પણ સાપ નીકળે તો અમારા વિસ્તારમાં બે જાણકારો રૂચિતભાઈ ઠાકર અને કાંતિભાઈ સોલંકી આ જીવને બચાવી લે છે.

રૂચિરભાઈ આમ તો વ્યવસાયે તાલુકાના મંજલની હાઈસ્કુલના શિક્ષક છે, પરંતુ સાહિત્ય અને પ્રકૃતિપ્રેમી છે. અત્યાર સુધી 1000થી વધુ વિવિધ જાતના સાપને બચાવીને જંગલ વિસ્તારમાં છોડી આવનારા રૂચિતભાઈ પત્રકારની વાતચીતમાં કહ્યું કે, સાપ કોઈપણ વ્યક્તિને જોયા પછી ફરીવાર તેને ઓળખી શકતો નથી એટલે તેનો વેર વાળવાનો પ્રશ્ન અસ્થાને છે. કુંભારિયાની તાજેતરની ઘટના અંગે ગેરસમજ દૂર કરતાં તેમણે કહ્યું કે, એકને મારી નાખ્યા બાદ બીજો ત્યાં એવો જ સાપ દેખાય તો અંધશ્રદ્ધાળુઓ વેરની વાત ફેલાવે છે. વળી તે વાત એવું પ્રાણી છે કે, જો તમે પ્રતિક્રિયા ન આપો તો તમારા શરીર પરથી કોઈપણ હાનિ વિના શાંતિથી પસાર થઈ જાય અને છંછેડવામાં આવે તો પણ તે લાંબા અંતર સુધી વ્યક્તિનો પીછો કરી શકતો નથી. આ ઉપરાંત બિનઝેરી સાપ કરડે તો કોડીના દંશ કરતાં પણ ઓછી તકલીફ થાય છે.

કચ્છમાં સાપ-નાગ વિશેની જાણકારી આપતાં કવિતાના વિષયે એમ.ફીલ થયેલા અને કચ્છ ઈકો એન્ડ વાઈલ્ડ ઓર્ગેનાઈઝેશન નામની મિત્રો સાથે સંસ્થા પણ ચલાવતાં શ્રી ઠાકરે કહ્યું કે, કચ્છમાં મુખ્યત્વે ત્રણ ઝેરી સાપ જોવા મળે છે. ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ તે લગભગ 50 ટકા છે અને કોબ્રા પ્રકારના છે. આ ત્રણ ઝેરી જાતના કાળતરો (કચ્છીમાં શંખચૂડ), નાગ(કોબ્રા) અને ફુરસા કોડિયાનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે કેટ સ્નેઈક, ટિન્કેટ, વુલ, કોમન એન્ડ બોઆ જેવી અનેક બિનઝેરી સાપની જાતો કચ્છમાં છે, આ જિલ્લાની ખાસિયત એ છે કે, સિન્ધ ક્રેટ સમગ્ર ભારતમાં માત્ર કચ્છમાં જ દેખાય છે. સાપ નીકળે અને કોઈપણ બોલાવે તો વિનામૂલ્યે એટલું જ નહીં ગાંઠના ખર્ચીને પહોંચી સેવાભાવના દાખવતા રૂચિતભાઈએ વધુમાં ઉમેર્યું કે, દરેક જીવપ્રકૃતિના સંતુલન માટે જરૂરી છે. લોકોએ ડરી જઈને સાપને મારી ન નાખવો જોઇએ બમોઈ જાતના સાપ તો એવો છે કે, ગમે તેટલું પરેશાન કરો બટકું જ ન ભરે.

મોટા ભાઇ નિલેન્દુ ઠાકરના પ્રકૃતિપ્રમમાંથી શરૂ કરેલા કાર્યમાં મિત્રો રાપરના યોગેશ જોષી, દીપક ગોસ્વામી, મુંદરાના અશોક ચૌધરી, ભુજના અલ્પેશ જાની, અંજારના પ્રતાપ સેવક, અંજારના ઓસમાણ ખત્રી અને મંજલના વીનેશ વ્યાસ પણ સંસ્થાના માધ્યમથી કચ્છમાં પર્યાવરણ જાગૃતિ સંબંધી પ્રવૃતિમાં સહયોગી હોવાનું રૂચિરભાઇએ ઉમેર્યું હતું.

ઉમેદનગરમાં જ બીજા એવા સાપ નિષ્ણાંત રહે છે કાંતિલાલભાઈ સોલંકી મૂળ રાજકોટના વતની પણ 22 વર્ષથી કચ્છમાં સ્થાયી કાંતિભાઇને ગમે ત્યારે બોલાવો મદદે પહોંચી જાય છે. લોકો તેમને જે કંઈ રકમ આપે તેમાંથી પણ તેઓ અડધી ધર્માદાના કામમાં વાપરે છે. વ્યવસાયે ડ્રાઈવિંગ અને સિલાઈકામ કરતા કાંતિભાઇનું કહેવું છે કે, માત્ર ભુજ નહીં આસપાસના ગામડાઓમાંય લોકો તેમને તેડી જાય છે. કચ્છમાં 100 એ બે કુંભારિયા પ્રકારના સાપ દેખાય છે. ગરમીના મહિનામાં લગભગ દરરોજ તેમને ક્યાંકને ક્યાંક આવી વરધી આવે જ છે એટલું પ્રમાણ વધ્યું છે, પરંતુ ઠંડીમાં તે ઘટી જશે. નાગ દેખાય તો તેને જવા દેવા જોઇએ. તે સીધો કરડતો નથી પણ છંછેડવાથી જો તે ઊભો રહી ગયો તો નિષ્ણાંત વિના હાથમાં નહીં આવે, એવી સલાહ આપતાં તેમણે ઉમેર્યું કે જો કરડી જાય તો તરત આજુબાજુ રૂમાલ બાંધવો જેથી ઝેર આગળ ફેલાય નહીં. હવે 108 એમ્બ્યુલન્સમાં પણ ઈન્જેકશન રાખવામાં આવે છે. 56 વર્ષીય કાંતિભાઇને 20 વર્ષથી આ કુશળતા હાંસલ હોવા ઉપરાંત 26 વાર રક્તદાન પણ કર્યું છે.

સાપ વિશેની અંધશ્રદ્ધા

વનતંત્ર દ્વારા સાપ વિશેની અંધશ્રદ્ધા દૂર કરવા આ પ્રમાણેની માન્યતાનું ખંડન કરી જાગૃતિ ફેલાવાય છે.
■ સાપ ઊડી શકે છે
■ સો વર્ષનું આયુષ્ય હોય છે
■ દૂધ ભાવે છે
■ મારી નાખીયે તો તેનો સાથી બદલો લે છે
■ સાપનું ઝેર ભુવા-તાંત્રિક ઉતારે છે
■ મોરલીની ધૂન પર નાચે છે
■ માથે મણિ હોય છે
■ ઇચ્છાધારી હોય છે, માનવનું સ્વરૂપ લઇ શકે છે.

ગુજરાતી ભાષા આંતરીક રાજકારણના આટાપાટામાં અટવાઇ

હિન્દી, તમિળ, બંગાળી અને કન્નડ ઓનલાઇન શીખી શકાય, પણ ગુજરાતી નહીં

ByENN,
અમદાવાદ, આજે વિશ્વના ખૂણેખૂણે ગુજરાતીઓના સંતાનો ગુજરાતી નિઃશુલ્ક ધોરણે શીખી શકે એવો એક પણ ઓનલાઇ, ઓફલાઇન અભ્યાસક્રમ ઉપલબ્ધ નથી. પરિણામે વિદેશમાં વસતા લાખો ગુજરાતીઓને પોતાના સંતાનોને ગુજરાતી શીખવું મુશ્કેલ છે.

ગુજરાતી યુનિવર્સિટીના ભાષા વિભાગે 2004માં ગુજરાતીના ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવાની દરખાસ્ત મુકી હતી. પરંતુ આઘાતજનક વાત તો એ છે કે, 'ગુજરાતી હોવાનો અમને ગર્વ છે' એવું બોલવામાં સહેજપણ કંજુસાઇ ન કરતા શિક્ષણવિદ્દોએ ફક્ત આંતરિક રાજકારણને સાધવા માટે આ અભ્યાસક્રમની ફાઇલ બે વાર ખોઇ નાખી હતી. પરિણામે અત્યારે નિઃશુલ્ક ઓનલાઇન, ઓફલાઇન ગુજરાતી શીખવાનો અભ્યાસક્રમ ઉપલબ્ધ નથી. ઉલ્લેખનીય છે કે 2005થી ઓનલાઇન તમિળ, હિન્દી, બંગાળી અને કન્નડ ભાષા શીખવાના અભ્યાસક્રમ ઉપલબ્ધ છે પરંતુ ગુજરાતી ભાષા રાજકારણના આટાપાટામાં અટવાઇ છે.

ગુજરાતમાં આવેલા પરપ્રાંતીય ઉચ્ચ સરકારી અધિકારીઓ, બિઝનેસમેન, વિદ્યાર્થીઓ સહિત બહારના રાજ્યોના અનેક લોકો માટે જે તે રાજ્યની ભાષા શીખવી અનિવાર્ય હોય છે. આ માટે ઓનલાઇન, ઓફલાઇન અભ્યાસક્રમ આર્શીવાદરૂપ બને છે. આવી વિવિધ જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં લઇને યુનિવર્સિટીના ભાષા વિભાગે મૈસુરની ભારતીય ભાષા સંસ્થાનના સહયોગથી ઓનલાઇન, ઓફલાઇન ગુજરાતી શીખવાનો અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવાની તત્કાલીન કુલપતિ એ.યુ.પટેલ સમક્ષ દરખાસ્ત મૂકી હતી. જે અંતર્ગત પ્રાથમિક તબક્કે અંગ્રેજી પરથી ગુજરાતી શીખવાનો અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવાનો હતો. આ માટેના રૂ. 16 લાખના ખર્ચમાંથી રૂ. 9 લાખ મૈસુરની સંસ્થા આપવાની હતી. જ્યારે બાકીની રકમ યુનિવર્સિટી અથવા અન્ય કોઇ સંસ્થા પાસેથી લઇ અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવાનું આયોજન હતું. સૂત્રોના જણાવ્યાનુસાર, આ માટે કોઇ નાણાકીય તકલીફ તો હતી જ નહીં. પરંતુ આ અભ્યાસક્રમની આખી ફાઇલ જ બે બે વાર ખોવાઇ ગઇ. આ દરમિયાન અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવાના હતા તે નિષ્ણાતો જ્યારે આ અંગે પૂછપરછ કરતા, તો તેમને જવાબ મળતો કે, વિચારીએ છીએ. એક અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવા માટે પણ રાજકારણ રમતા યુનિ. સત્તાધીશોની આડોડાઇના કારણે આ પ્રોજેક્ટ છેવટે પડતો મૂકી દેવાયો છે.

25 વર્ષની મહેનત બાદ તૈયાર થયો ગુજરાતી ભાષાનો મહાવિશ્વકોશ

25 હજાર પાનાઓ ઉપર સવા કરોડ શબ્દોનો સમાવેશ : ધીરૂભાઇ ઠાકરની મહેનત લેખે લાગી

ByENN,
અમદાવાદ, કોઇપણ ભારતીય ભાષામાં અત્યાર સુધી તૈયાર થયો ન હોય તેવો ગુજરાતી ભાષાનો એક વિશ્વકોષ 25 વર્ષના અથાગ પ્રયત્નો પછી તૈયાર થઇ ગયો છે. 25 વોલ્યુમ ધરાવતાં આ ગુજરાતી વિશ્વકોશનાં 25 હજાર પાનાઓ ઉપર લગભગ સવા કરોડ જેટલા શબ્દો લખવામાં આવ્યા છે. આ શબ્દકોશ બનાવવા પાછળ અઢી કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થયો છે અને તેની વેંચાણ કિંમત 15,600 રૂપિયા રાખવામાં આવી છે.

આ વિશ્વકોશ તૈયાર કરનાર 91 વર્ષના ધીરૂભાઇ ઠાકરની વર્ષોની મહેનત કામે લાગી છે. સતત કામ કરવામાં માનતા ધીરૂભાઇ ઠાકરે જણાવ્યું છે કે, શબ્દકોશ તૈયાર કરવાનું મારુ સપનું પુરું થયું છે અને મારા માટે આ એક અનેરો અનુભવ રહ્યા છે જો કે હું હજુ આ બાબતને પૂર્ણવિરામ નહીં ગણું મારું કામ ચાલુ જ રહેશે. ગુજરાત ભલે 1960માં સ્થાપાયું હોય પરંતુ સતત પ્રયત્નો પછી ધીરૂભાઇ ઠાકર 1985માં ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી શક્યા હતા અને આ ટસ્ટ્રમાં અનેક મહાનુભાવોનો સમાવેશ કર્યો હતો. આ શબ્દકોશ તૈયાર કરવા માટે દાતાઓની પણ જરૂર પડી હતી અને સામાજીક અગ્રણી સાકરચંદ પટેલે પ્રથણ દાતા બનવાનું બહુમાન મેળવ્યું છે. ટ્રસ્ટના મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી કુમારપાળ દેસાઇના જણાવ્યા અનુસાર આ શબ્દકોશ તૈયાર કરવામાં ઘણી મહેનત થઇ છે અને તેની પાછળ હજારો લોકોની મહેનત કામે લાગી છે. આ શબ્દકોશને ગુજરાતના 50માં જન્મદિવસની ગિફ્ટ ગણી શકાય. પ્રારંભમાં આ શબ્દકોશ માટે 20 વોલ્યુમ તૈયાર કરવાનું પ્લાનીંગ હતું પરંતુ ત્યારબાદ 5 વોલ્યુમ ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. આ શબ્દકોશમાં 170 વિષયોને આવરી લેવાયા છે. દેસાઇએ એમ પણ જણાવ્યુ હતું કે, ગુજરાતીઓ માત્ર ધંધો જ કરી જાણે છે તેવું નથી આ પ્રકારના પ્રયાસો પણ તેઓ કરીને સફળતા પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

દેશનો સૌથી લાંબો રોપ-વે ગિરનારનો હશે

આ રોપ-વેમાં સૌથી ઓછા પિલ્લર હશે

ByENN,
અમદાવાદ, બહું ગાજેલા અને અઢી વર્ષથી આગળ નહીં વધી શકેલા ગિરનાર રોપવે પ્રોજેક્ટનું કામ ગઇકામથી વિધિવતૃ શરૂ તઇ ગયું હતું. ગઇકાલે રોપવેના ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન માટે ગિરનાર તળેટી પર જમીનનું સંપાદન કરવામાં આવ્યું હતું. જર્મન ટેકનોલોજીથી બની રહેલો ગિરનાર રોપવે સથી ઓછા પિલરવાળો દેશનો સૌથી ઓછા પિલરવાળો દેશનો સૌથી ઓછા પિલરવાળો દેશનો સૌથી લાંબો રોપવે હશે. જુનાગઢના કલેક્ટર અશ્વિનીકુમારે કહ્યું છે કે, ગિરનાર પર્વત પર બનનારા 3911 ફૂટ લાંબા રોપવે માટે ફક્ત 10 જેટલા પિલર બનાવવામાં આવશે. આ દરેક પિલર અંદાજે 391 ફૂટ કેબલ અને ટ્રોલીનું વજન ઝીલશે. જર્મન ટેકનોલોજીને કારણે ઓછા પિલર પર વધુ વજન સહન કરી શકવાની ક્ષમતા ઉભી થશે.

ઓછા પિલરનો ઉપયોગ થવાનો હોવાથી ગિરનાર રોપવે માટે ગિરનાર પર્વત પાસે આવેલા જંગલમાથી હવે ફક્ત 995 મીટર જેટલી જમીનનો દજ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. અગાઉ આ પ્રોજેક્ટ માટે રૂ. 2.19 હેક્ટર જંગલની જમીન માગવામાં આવી હતી.

ગિરનાર પર્વત કુલ 3661 ફૂટની હાઇટ ધરાવે છે, પણ જંગલ સલામત રહે એ પ્રકારનો પ્રોજેક્ટ બન્યો હોવાથી ગિરનાર રોપવેની લંબાઇ લગભગ 250 ફૂટ વધી જશે અને એને કારણે આ રોપવે અંદાજે 3911 ફૂટ લંબાઇનો હશે, જે પાવાગઢ પર્વતના રોપવે કરતાં 1586 ફુટ લાંબો છે. રોપવેનું કન્સ્ટ્રક્શન કામ શરૂ થયા પચી જરૂરિયાત મુજબ જે તે સાઇટ પર દર્શનકાર્ય બંધ કરવામાં આવશે. રોપવે પ્રોજેક્ટ માર્ચ - 2011 સુધીમાં પૂરો થઇ જશે.

ગુજરાતી ભાષાનું સંસદીય અપમાન

ByENN,
ભારતના બંધારણે માન્ય કરેલી શેડ્યુલમાં સમાવાયેલી ભાષાઓ પૈકી કોિ પણ ભાષામાં શપથ લઇ શકાય તેવી જોગવાઇ છે છતાં મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેનાએ રાજ્ય વિધાનસભામાં હિન્દી ભાષામાં સોગંદ લેનારા સંમાજવાદી અબુ આઝમી જોડે હાથોહાથની કરી હતી. કારણ કે રાજ્યના વિધાનસભ્યોએ મરાઠી ભાષામાં જ શપથ લવા જોઇએ તેવી મ.ન.સેના વડા રાજ ઠાકરેની જિદ હતી.

પરંતુ આવો કોઇ આગ્રહ જો ગુજરાતી માટે રખાય, રાજ્યોમાંથી ચૂંટાયેલા સાંસદો ગુજરાતી ભાષામાં સોગંદ લઇ શકે તેમ નથી. એ જ સ્થિતિ કશ્મીરી અને કોંકણી ભાષાની પણ છે.

બંધારણમાં આ ત્રણે ભાષાઓનો માન્યતા આપી હોવા છતાં સાંસદો તે ભાષાઓનો ઉપયોગ કરી શકે તેમ નથી. કારણકે લોકસભા-રાજ્યસભામાં આ ત્રણ ભાઇઓના અનુવાદકો નથી. બંધારણની આઠમી અનુસૂચિમાં શામેલ 22 ભાષાઓમાં ગુજરાતી, કશ્મીરી અને કોંકણીનો સમાવેશ થતો હોવા છતાં ફક્ત 14 ભાષાઓના ભાષાંતરકારો, સંસદના સચિવાલય પાસે હાલ ઉપલબ્ધ છે.

સચિવાલયના કહેવા મુજબ જે તે ભાષાના સાંસદો પાસે માંગણી કરવા છતાં દુભાષિયા મળ્યાં નથી તેથી આ હાલત છે. ગુજરાતી ભાષા પાંચ-પાંચ-પાંચ (પ્રફુલ્લ પટેલ, દિનેશ, ત્રિવેદી સહિત) પ્રધાનો અને 40 ઉપરાંત સાંસદો હોવા છતાં ભાષાનું આવું અપમાન અસ્મિતાના રખેવાળો સહન કરવાની ફરજ સાડા પાંચ કરોડ ગુજરાતીઓને માથે લાદે છે.

પોરબંદરના યુવાનની અનોખી ગાંધીભક્તિ

ByENN,
પોરબંદર, રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીના સત્ય અને અહિંસાના સિદ્ધાંતને લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે ગાંધીજીની જન્મભૂમિ પોરબંદર ખાતે એક શ્રમજીવી યુવાને ગાંધીજીના સુક્ષ્મ કદના ત્રણ ફોટો આલબમ બનાવ્યા છે. જે પૈકી એક આબલમ વિશ્વનો સૌથી નાનો હોવાનું મનાય છે. આ આલ્બમ આંગળીના નખ જેટલી સાઇઝનો છે.

આજની આધુનિક અને ફાસ્ટ જીંદગીમાં લોકો પોતાની દોડધામમાં ગાંધીજીના સાહિત્ય વાંચવા ન હોવાથી તેઓ રાષ્ટ્રપિતાના સિદ્ધાતોથી અપરિચિત હોવાનું માનીને પોરબંદરના શ્રમજીવી જયેશભાઇ હિંગળાજીયાએ ગાંધીજીના વિચારો લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે અભિયાન શરૂ કર્યું હતું. તેમણે ગાંધીજીના જન્મની લઇને તેમના નિધન સુધીના તમામ ફોટોગ્રાફ, એકઠાં કરીને નાના-નાના કદના ત્રણ ફોટો આલબમ તૈયાર કર્યા છે. 251 ફોટાનો બે બાય ત્રણ ઇંચનો આબ્લમ, 65 ફોટાનો એક બાય એક ઇંચનો આલ્બમ તથા અતિ સુક્ષ્મ એવા 54 ફોટોગ્રાફનો માત્ર આઠ બાય બાર મિ.મી. સાઇઝનો આલ્બમ બનાવીને શ્રમજીવીએ વિશ્વમાં ગાંધીજીના સૌથી ટયૂકડા ફોટો આલ્બમનું સર્જન કર્યું છે. ગાંધીજીના અનોખા ચાહક જયેશભાઇએ અનેક વખત ગાંધીજી જેવો જ પહેરવેશ ધારણ કરીને કલાકો સુધી પૂતળાની માફક ઊભા રહેવાના રેકોર્ડ તેમણે સ્થાપ્યા છે. આ ટચૂકડા આલબમને જયેશ કીર્તિમંદિરને ભેટમાં આપશે.